11 chłopskich zagród – wizytówka wiejskiego budownictwa z przełomu XIX i XX wieku, karczma do złudzenia przypominająca tę z ekranizacji „Pana Tadeusza”, kuźnia z paleniskiem buchającym ogniem, wiatrak typu koźlak, który nadal działa i drewniany kościół z XVIII wieku z dzwonnicą, a do tego dwa dwory ziemiańskie z pieczołowicie odtworzonymi wnętrzami – taką piękną, bogatą wieś mazowiecką można odnaleźć na północy regionu, w miasteczku Sierpc. I choć jest to skansen, szybko można o tym zapomnieć, ponieważ na tym terenie toczy się normalne wiejskie życie.
W Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu od wiosny do jesieni na podwórkach kręci się wiejski inwentarz, a w ogródkach, sadach i na polach uprawiane są dawne odmiany roślin. Całe wymienione wcześniej bogactwo to idealna sceneria wydarzeń opowiadających o mazowieckich tradycjach i dawnym życiu na wsi, które są tutaj organizowane przez cały rok. A tutejsza karczma nieprzypadkowo wydaje się znajoma, ponieważ rzeczywiście pojawiła się w ekranizacji polskiej epopei narodowej sfilmowanej przez Andrzeja Wajdę.
Codzienność mazowieckiej wsi sprzed stu lat
Odtworzona na terenie skansenu wieś mazowiecka z przełomu XIX i XX w. sprawia wrażenie zamieszkałej i tętniącej życiem. Na podwórkach wokół chałup kręci się żywy inwentarz: kaczki, kury, gęsi, kozy, a nawet owce, konie i krowy. Przed zagrodami od frontu pysznią się kwiatami przydomowe ogródki, z tyłu – ogrody warzywne i sady. Na polach uprawiane są dawne odmiany zbóż.
Rytm życia skansenu wyznaczają pory doby i roku oraz kalendarz liturgiczny i ludowe zwyczaje. Zimę żegna topienie marzanny, hucznie obchodzone są Niedziela Palmowa i Lany Poniedziałek, wiosną i latem trwają prace polowe i ogrodowe, a miodobranie, żniwa, dożynki i wykopki to ważne wydarzenia z udziałem publiczności. Przez okrągły rok trzeba dbać o inwentarz, przed Bożym Narodzeniem odbywa się Jarmark Bożonarodzeniowy i pojawia się wystawa o zwyczajach świątecznych, a jeśli zimą spadnie śnieg, organizowany jest prawdziwy wiejski kulig.
Letnie imprezy plenerowe
Od wiosny do jesieni, a zwłaszcza latem, w czasie wakacji, liczne imprezy plenerowe pozwalają zwiedzającym zapoznać się z codziennym życiem mazowieckiej wsi oraz specyfiką zajęć jej mieszkańców. W zagrodach odbywają się pokazy i warsztaty prania i maglowania bielizny, garncarstwa, koszenia i młócenia zboża, gręplowania wełny czy kopania ziemniaków. Można podglądać przy pracy wikliniarza wyplatającego kosze, szewca naprawiającego buty, kobiety szyjące ubrania, haftujące lub wykonujące kwiaty z bibuły. W olejarni pracuje prasa do wyciskania oleju z siemienia lnianego, wiatrak mieli zboże na mąkę, a pszczelarz dba o pasiekę.
Często na terenie skansenu odbywają się w tym czasie również koncerty zespołów folklorystycznych i kapel ludowych oraz kiermasze rękodzieła i produktów regionalnych. To okazja by nabyć oryginalne wyroby twórców ludowych i skosztować mazowieckich specjałów.
Żywa tradycja i sztuka ludowa
Muzeum Wsi Mazowieckiej nie tylko chroni, gromadzi i kultywuje wiedzę o dawnej wsi w regionie, ale także daje współczesnym twórcom i artystom oraz rzemieślnikom ludowym przestrzeń na uprawianie swojej sztuki, prezentację prac i kontynuowanie tradycji. Chodzi nie tylko o sztukę użytkową i działania artystyczne, ale również sztukę kulinarną, która w skansenie jest prezentowana, promowana i oferowana podczas wydarzeń takich jak jarmarki i kiermasze.
Twórcy ludowi biorą także udział w konkursach promujących dziedzictwo oraz tradycje lokalne i regionalne, prowadzą warsztaty i prezentują ginące zawody podczas pokazów, a w przypadku muzyków i kapel ludowych – występują na scenie w trakcie imprez. Dzięki temu zwiedzający Muzeum Wsi Mazowieckiej mają kontakt z żywą kulturą ludową, a lokalni artyści zyskują rozpoznawalność i realne wsparcie.
Zdjęcia: Archiwum Skansen Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu